piątek, 10 kwietnia 2015

Spektrum zaburzeń autystycznych

 
     Autyzm – to zespół różnych zaburzeń rozwojowych i behawioralnych, które wspólnie określa się mianem Zaburzeń ze Spektrum Autyzmu (ASD). Po raz pierwszy opisany został przez Leo Kannera w 1943 roku jako „niezdolność do wchodzenia w normalny sposób w relacje z ludźmi i sytuacjami”. Kwiecień został okrzyknięty miesiącem świadomości autyzmu – obchody zaczynają się od 2 kwietnia - w tym dniu budynki podświetlane są na niebiesko – międzynarodowy kolor autyzmu.


   Autyzm nadal jest tajemniczą chorobą, bowiem dochodzi w nim do zaburzeń poznania społecznego oraz porozumiewania się międzyludzkiego – a to właśnie wyróżnia człowieka wśród ssaków. Dokładne przyczyny autyzmu nie zostały do dziś całkowicie poznane. Wiadomo, że w spektrum autystycznym rolę odgrywają czynniki genetyczne, jak i środowiskowe. Przypuszcza się również, że udział w rozwoju tych zaburzeń ma również układ immunologiczny.

   Badania przeprowadzone na bliźniętach wskazują, że autyzm charakteryzuje się wysokim stopniem dziedziczności. W rodzinach, w których występują przypadki autyzmu istnieje większe prawdopodobieństwo wystąpienia zaburzeń u rodzeństwa. Autyzm – podobnie jak inne zaburzenia psychologiczne – należy do chorób wielogenowych – wiele różnych genów wchodzi ze sobą w różnego rodzaju interakcję.

Epidemiologia i objawy.

    W przeciągu ostatnich dwóch dekad zaobserwowano wzrost liczby dzieci z diagnozowanym autyzmem. Szacuje się, że zaburzenia autystyczne dotyczą 1% populacji, przy czym znacznie częściej dotykają one chłopców, stosunek chorych chłopców do dziewczynek wynosi 4:1. W postawieniu dokładnej diagnozy niezwykle ważny jest wywiad rodzinny, który powinien obejmować co najmniej 3 pokolenia wstecz. Niedawno została wysunięta hipoteza, że istnieją 2 typy rodzin z ASD:
  • rodziny niskiego ryzyka z spontaniczną postacią ASD, która powstała na skutek nowej mutacji, z wysoką penetracją u chłopców.
  • Rodziny, w których dzieci otrzymują mutację dominującą od matki nosicielki.

    Objawy pojawiają się zwykle u dzieci przed ukończeniem 3 roku życia, czasem jednak mogą pojawić się tuż po urodzeniu. Dziecko takie często nie gaworzy, unika kontaktu wzrokowego, nie wyciąga rączek do ludzi, nie reaguje na głos matki. Późniejsze objawy (między 7 a 12 miesiącem) to: brak reagowania na własne imię, brak uśmiechu, brak naśladowania, opóźniony rozwój mowy, brak wspólnego pola uwagi. Przed 36 miesiącem mogą pojawić się takie objawy jak: ignorowanie ludzi, brak kontaktów z rówieśnikami, trudności z podporządkowaniem się poleceniom, złość, nieuzasadniona agresja, nadwrażliwość na światło i dźwięki, okładanie zabawek w szeregi, schematyczność: chodzenie tą samą trasą, powtarzanie tych samych czynności, brak gestykulacji i wyrażania emocji. Dzieci z ASD często nie potrafią wyrażać próśb, a także nie zadają pytań. Nie używają zaimka „ja”, o sobie mówią często „ty”, albo po imieniu. Podczas mówienia nie akcentują, nie zmieniają tonacji.

Przyczyny autyzmu – czynniki zewnętrzne.

    Szacuje się, że za rozwój zaburzeń związanych z autyzmem odpowiadają mniej więcej po równo czynniki genetyczne i środowiskowe. Tak jak obciążenie genetyczne może stanowić predyspozycje, któe zwiększają ryzyko wystąpienia zaburzeń, tak czynniki środowiskowe stanowią swego rodzaju „wyzwalacz”, który ostatecznie decyduje o ekspresji konkretnych genów. Można to porównać do strzału z broni palnej. Geny stanowią broń, ale dopiero ingerencja czynników środowiskowych powoduje, że broń odpala. Czynniki środowiskowe w przypadku większości chorób „pociągają za spust”.

Czynniki, które mogą wpływać na powstawanie u dzieci ASD to:

  • środki farmakologiczne przyjmowane przez kobietę w ciąży, w tym: leki antydepresyjne,
  • przebyte infekcje w czasie ciąży,
  • anemia matki,
  • spożywanie alkoholi i palenie papierosów w ciąży,
  • cukrzyca ciężarnej,
  • zaburzenia w rozwoju łożyska,
  • niedoczynność tarczycy u ciężarnej,
  • późny wiek ojca i matki – nagromadzenie mutacji,
  • konflikt serologiczny,
  • wczesny poród,
  • komplikacje podczas porodu,
  • zakażenie toksoplazmozą lub cytomegalią płodu,
  • narażenie na dużą ilość toksyn,
  • niewykryte alergie pokarmowe u dziecka: gluten i kazeina.

   Coraz więcej badań skupia się na nieprawidłowościach w działaniu układu odpornościowego dzieci z autyzmem. Udowodniono już związek chorób psychicznych tj. depresja, schizofrenia, czy choroba afektywna dwubiegunowa z zaburzeniami w układzie odpornościowym. Choroby te są powiązane z długo utrzymującymi się w organizmie cytokinami prozapalnymi tj. IL-6, IL-8, TNF i inne. Z tego powodu wiele leków przeciwdepresyjnych ma za zadanie obniżyć poziomy tych cytokin, co powoduje złagodzenie objawów powyższych chorób. Układ odpornościowe nowo narodzonego dziecka jest zabezpieczony w pewnym sensie przed nadmiernym stanem zapalnym – nie jest zdolny do syntezy cytokin prozapalnych, aby chronić rozwijające się tkanki, w tym – mózg. Wczesne wyzwania immunologiczne mogą prowadzić do indukcji nadmiernej reakcji zapalnej, co może przełożyć się na prawidłowy rozwój mózgu dziecka, w tym: do encefalopatii.


Czynniki genetyczne.

   Dzięki rozwojowi technologii mikromacierzy, udało się poznać złożone i heterogenne podłoże zaburzeń autystycznych, które pozwoliło chociaż częściowo na zrozumienie procesów prowadzących do zróżnicowanych postaci ASD. Dzięki badaniom genomu przy pomocy mikromacierzy udało się zidentyfikować niewielkie delecje i duplikacje, zwane wariantami liczby kopii (CNV). Pojawiają się one de novo u osób z zaburzeniami autystycznymi (5-15%).

   Technologia sekwencjonowania następnej generacji pozwoliła na odkrycie wielu ważnych genów powiązanych z ASD. Rzadkie oraz powstałe de novo mutacje w genach neuronalnych zidentyfikowano u 5-10% osób z ASD. Powszechne warianty polimorfizmów pojedynczych nukleotydów (SNP) wydają się wpływać na podatność na autyzm, ale ich efekt wydaje się niewielki. ASD stanowi bardzo heterogenną grupę obejmującą kombinację alleli o niskiej oraz wysokiej penetracji. Mutacje w genach zaangażowanych w remodelowanie chromatyny, metabolizm, translację mRNA oraz funkcję synaps wydają się współgrać na poziomie ścieżek sygnalizacyjnych uczestniczących w utrzymaniu homeostazy neuronów i synaps.

   W zaburzeniach autystycznych dużą rolę odgrywają białka synaptyczne, których geny wykazują liczne mutacje w przypadku osób z ASD. Wśród białek związanych z funkcją synaps wyróżnić można: presynaptyczne neureksyny (NRXN1, NRXN2, NRXN3) oraz ich postsynaptyczne ligandy (NLGN1, NLGN3, NLGN4X, NLGN4Y), a także rodzinę białek SHANK wchodzących w skład gęstości postsynaptycznej (SHANK1, SHANK2, SHANK3). Na poziomie pozakomórkowym postsynaptyczne neuroliginy wchodzą w interakcje z presynaptycznymi α- lub β-neureksynami, stymulując tworzenie presynaptycznych pęcherzyków, zaś na poziomie wewnątrzkomórkowym neuroliginy wiążą się z postsynaptycznymi białkami SHANK. Badania z wykorzystaniem modeli zwierzęcych wykazały, że zmiany stężeń tych białek zmieniają morfologię, funkcję, oraz plastyczność synaps.

   Do tej pory udało się zidentyfikować ponad 100 genów, w których zmiany są powiązane z ASD. Wiele z tych genów dotyczy także upośledzenia intelektualnego, a część z nich powiązana jest z występowaniem padaczki.

   Testy genetyczne identyfikujące mutacje związane z autyzmem mogą być pomocne w dokładnej diagnostyce ASD. Im wcześniejsza diagnostyka – tym większe szanse na wprowadzenie skutecznej rehabilitacji, która może złagodzić skutki zaburzeń i dać szanse na lepszy rozwój dziecka.

Panel - spektrum zaburzeń autystycznych



Brak komentarzy:

Prześlij komentarz